خودآزمايي درس هشتم ( ويژگي هاي فعل  1 )    صفحه  43

1 – ديدن و پذيرفتن :

2-دوم شخص مفرد : ( دو مصدر ديدن و پذيرفتن )

3-سوم شخص جمع : (دو مصدر ديدن و پذيرفتن )

4 – نشسته است ، مي نگريست ، نمي پذيرد . مي رود ؛ مصدر ، بن ماضي  ، بن مضارع و صفت مفعولي بسازيد .

5 – مي نويسد ، مي رود ، بروند ، خواهيم آمد ، مي آيند ، خواهند شنيد .

         در فعل هايي كه با ستاره مشخص شده اند ، شناسه ي «ـًـ د » به ф)) تبديل شده است .

6-  تكليف دانش آموز است .

7-  الف ) با واج هاي / ك ، ــِـ ،ت،ا، ب ، ر ،‌ ا ، د ، و ، س ،‌ ت ، د ، ا ، ر ، ــَـ ، م / 1- نشانه هاي ( واژه هاي ) «كتاب» ، « را » ، « دوست » ،

« دارم » را مي سازيم ؛ 2 – با اين واژه ها جمله ي « كتاب را دوست دارم » مي سازيم .

 ب ) 1 – با تركيب واج هاي / ش ، ــِ ، ع ، ر / واژه ي « شعر » را مي سازيم . 2 – با تركيب واژه هاي « شعر » ، « آفرينش » ، « زيبايي » و

« است » جمله ي « شعر ، آفرينش زيبايي است » مي سازيم .

پ )  1- با تركيت واج هاي / ء ، ــِ ، ن ، س ،‌ا ،‌ن / واژه ي « انسان » را مي سازيم .2- با تركيب واژه هاي « انسان » «  تلاشگر» و « است » جمله ي « انسان ، تلاشگر است » مي سازيم .

8 – تهيه ي لباس ، تعيين قيمت ،‌ تحقيق وبررسي ، اعماق دريا ،‌نامه ي مزبور ، راجع به درس ، تشكر و سپاسگزاري ،وهله ي اول ، ملوك گذشته .

خود آزمايي درس نهم  ( نگارش علمي ، نگارش ادبي ) صفحه 47

1 – الف ) نوشته ي نخست ( زبان وسيله ي . . . ) ، نوشته اي« علمي» است ، زيرا واژه ها در معناي اصلي وحقيقي خود به طور گويا و روشن و صريح و مستقيم بيان شده اند . هم چنين از هيچ يك از آرايه هاي ادبي در آن استفاده نشده است . اين نوشته ها از كلمه ها تنها براي انتقال مستقيم مفاهيم دقيق علمي بهره گرفته است .

ب ) نوشته ي دوم ( غروب ، غم رنگ و . . .) «ادبي» است . چون نويسنده در آن از آرايه هاي ادبي براي توصيف و تصوير معاني ذهني و بيان عواطف واحساسات دروني بهره گرفته است . پيام نوشته نيز ،‌ به طور غير مستقيم و غير صريح بيان شده است . در اين نوشته ، تخيل و جان بخشي به اشيا برجستگي ويژه اي داده اند .

2 – نوشته ي الف زمان کليه ی افعال « است »  مضارع است : فعل مضارع ( ساده ) / ندارند : فعل مضارع ( ساده ) / اند ( بي بهره اند) : فعل مضارع (ساده) / شود : فعل مضارع التزامي / شده است  : فعل ماضي نقلي ( مفهوم مجهولي دارد )

نيست : فعل مضارع ( ساده) / مي توانند : فعل مضارع اخباري / بينديشند : فعل مضارع التزامي / مي توانند : فعل مضارع اخباري / مطرح كنند : فعل مضارع التزامي / است :‌ فعل مضارع (ساده) .

« در کتاب های فعلی زبان فارسی از فعل مضارع ساده حرفی به ميان نيامده است. طبق زير نويس صفحه ی چهل زبان فارسی 2 اگر فعل « است » را با «می باشد » بتوانيم عوض کنيم مضارع اخباری  و اگر با « باشد » تعويض شود مضارع التزامی است . »

نوشته ب «ادبي » است . مي بارد : مضارع اخباري / نمي وزد : مضارع اخباري / بالامي زند : مضارع اخباري / مي ارزد : مضارع اخباري / پوشانده است : ماضي نقلي / ايستاده است : ماضي نقلي / برداشته است : ماضي نقلي

5 – او به سمت كتابدار دبيرستان منصوب شده است . ( منصوب )

- سهراب سپهري از شاعران معاصر ايران است . ( معاصر )

- حقيقت علم كمك به هم نوع خويش وكسب رضايت باري تعالي است . ( خويش – تعالي )

- سنگ هاي خرد را از زمين زراعي جمع كرد . ( خرد – جمع )

خود آزمايي درس دهم ( ويژگي هاي فعل 2 ) صفحه 51

1 – مادر كودكش ر اخواباند / خوابانيد .

سخنان بزرگمهر را به اطلاع مردم ايران رساند / رسانيد .

خون جگر ديو سپيد را در چشم كاووس چكاند / چكانيد .

اكوان ديو قطعه اي از زمين را كه رستم بر آن خوابيده بود ،‌بريد وبر سر دست چرخاند  / چرخانيد .

رستم بار ديگر رخش را تا محل حادثه دواند / دوانيد و به سرعت خود را به آن جا رساند / رسانيد .

2 -  گذرا به مسند

جمله ي اول ،گذرا به مسند .  جمله ي دوم ، گذرا به مفعول

گذرا به مفعول

3 – آورده است ، مي دود ،‌ پذيرفته بود ،آمده بودند ،‌ بيفكند ، برده اند ، مي سازند .

خود آزمايي درس يازدهم : ( مقايسه ) صفحه 55

2-                  تكليف دانش آموزان است .

3-                  هل يستوي الأعمي و البصير أفلا تتفكرون . ( انعام /50 ) – لا يستوي الخبيث و الطيب . . .  ( المائده / 100 )

-                      لا يستوي اصحاب النار واصحاب الجنه . ( الحشر / 20 )

4 - « آزادي » را با چيزهايي مي توان سنجيد كه ميان آن ها همساني و سنخيت و پيوند باشد . اين پيوند مي تواند همانندي يا ناسازي باشد . مانند : آزادگي و بردگي / آزاري و آزادگي / پرنده و آزادي / آزادي و اسارت و.  

5 – تشابه ها : هر دو محيطي آموزشي هستند . / در هر دو ،‌هدف تعليم و تربيت است  . / در هر دو تصوير ، حضور دانش آموزان محسوس است كه به آموزش مشغول اند .

تفاوت ها :  تصوير نخست ، نظام مكتب خانه اي قديم را نشان مي دهد و دومي مدارس سبك جديد را .

در تصوير دوم ، نقش ابزارهاي كمك آموزشي آشكار است ولي در تصوير اول اين ابزارها نقشي ندارند .

در تصوير اول ، تنبيه بدني دانش آموز ،‌ رايج است ،‌ ولي در دومي چنين نيست .

در تصوير نخست ، شيوه ي نشستن دايره اي است اما در تصوير دوم ، دانش آموزان بر اساس نظم ميز و صندلي ها نشان داده شده اند و . .   

6 – جانا _←  جاني ،‌از جان ودل  /  دوما_←  دوم  /  سوما_←  سوم / تلفنا _←   نلفني/ زبانا _←   زباني/ تلگرافا  _←   تلگرافي  

باغات _←  باغ ها / گرايشات  _←  گرايش ها

   خود آزمايي درس دوازدهم : ( گروه اسمي 1 ) صفحه 63

2 – مثال : نوع  الف ) مي شود آن را جمع بست : نوع ها ، انواع    ب ) ي نكره مي گيرد : نوعي پارچه 

پ ) آن و اين مي گيرد : اين نوع پارچه     ت ) در جمله نقش مي پذيرد : اين نوع را مي پسنديد ؟ نوع پارچه را عوض كنيد .

اسم : پارچه ها ، قيدها ، معرفه ها ، ديوارها ، ساختمان ها ، شعرها ، شعرا

صفت : پيش تر ، پنجم ، تعجب آور ، اصلي و معرفه_←   دو واژه ي اخير در صورت صفت جانشين موصوف در حكم اسم است .

فعل : گرفتند    حرف : از     پيش : _← مي تواند اسم،صفت و حتی حرف اضافه واقع شود . اسم : خياط پيش ( جلو) لباس را بريد . صفت : روز پيش به ديدن من آمد . حرف اضافه : پيش ما (در نظر ما ) اين کار پسنديده نيست . در جمله ی: پيش من نشسته بود ، پيش اسم مشترک با قيد است .      همه ي صفت ها و فعل ها و حرف ها  و…. در حال تعريف مي توانند در جايگاه اسم واقع شوند ؛ مثل : يک صفت است . با گرفتند جمله بسازيد . از را در جمله با کار ببريد .

3-

4-                  جمع مكسر واژه ها ر ابنويسيد :

5- الف ) چهار راه را از دور ديدم . ب) دستمال را به دوستم دادم .   پ) احمد خودكار را به من داد .   ت ) بزرگان ما دانش را گرامي داشته اند .

   ث ) پرويز چند ماهي كپور صيد كرده بود .    ج) كتابخانه ي شهر را دور زديم .

6- اسم هاي ساده :كاروان، شتر ،زرافه،كلاغ، چنار ،پلكان ،زيره ،هوش ،جو ،نرده

اسم هاي مشتق : ،‌ آويزه ،‌ زاغچه ،‌ لبه ،جوشش، پاسبان ،گريه     اسم هاي مركب : قافله سالار ، آبدوغ خيار ، شتر گاو پلنگ

7 – خاص وعام بودن اسم هاي زير را مشخص كنيد :

اسم هاي عام : الف ) جمع بسته مي شوند  ب) «ي» نكره مي گيرند  ج) برهمه ي افراد طبقه خود دلالت مي كنند برعكس اسم هاي خاص . 

خود آزمايي درس چهاردهم ( توصيف ) صفحه 73

2 – توصيف گرماي طاقت فرساي يك روز تابستاني

 در نوشته ي نخست ( بهار گذشته دو سال بود . . .) ، فضايي طبيعي وصف شده است كه با جانواران و انسان دشمني دارد . نويسنده با شرح تأثيـر گرما در خـاك ( ترك مي خورد و از هم مي پاشد ) ، در جـانـوران ( حيوان ها واقعا ديوانه مي شدند ) و در انسـان ( احساس مي كردي چشم هايت مي خواهند از حدقه بيرون بپرند ) و هم چنين با تعبيرهاي كنايي قوي ( درست در جهنم باز شده بود ) ، داغي تنور آساي هوا را چنان به وصف در آورده است كه خواننده آن را حس مي كند .                         

 توصيف صحنه اي از زندگي عشايري در دامن كوهساران و دراوايل بهار 

درنوشته ي دوم نويسنده براي برانگيختن احساسات و عواطف نسبت به سنت هاي گذشته و توجه دادن به آبشخورهاي نخستين فرهنگي وملي و تشويق خواننده به بازگشت ورويكرد به خواستگاه ، به توصيف هايي د ل انگيز از محيط روستا دست زده است ؛ ( بوي شبدر دوچين يا صداي بلدرچين يك دم قطع نمي شود ) و سرانجام ،‌عواطف انسان دوستانه ي او را تحريك مي كند ومي نويسد :‌ « بيا تا هوا ترو تازه است و مادر چشم به راه توست »    خلاصه اين كه نويسنده براي اثر بخشي بيش تر ،‌ از توصيف زيبايي ها و مناظر طبيعت بهره مي گيرد .

3 – احرار  _←  حـر  ،  قلاع  _←  قلعه   ،  قرا _←  قريه ( قاري مفرد كلمه ي « قرّا » است )  ، ادلـه_←   دليـــــل  ،‌

نسخ  _←   نسخه ،‌ فلاسفه_←  فيلسوف  ،‌  تجار_←  تاجر   ،‌  مكاتيب _←  مكتوب ،‌  مكاتب _← مكتــب ،‌

رعايا    _←  رعيت  ،‌ نواحي _←  ناحيه ،  معاني _← معني  ،‌  اجانـب _←   اجنبـي  ،  اشيــا  _←   شـــي ء

4 – استيفا از كار_←  استعفا از كار ،‌ خورده فروشي _←  خرده فروشي  ،‌  تمريادبــود  _←  تمبــر يادبـــــود

 روغن مايه _←  روغن مايع